Ana sayfa / Yazılar

Hastalık kaygısı (sağlık kaygısı, hipokondri) nedir, nasıl geçer?

Bir baş ağrısında aklınıza hemen beyin tümörü mü geliyor, belirtilerinizi saatlerce internette mi araştırıyorsunuz? Tahliller temiz çıksa da rahatlama kısa sürüyorsa, yaşadığınız şey sağlık kaygısı olabilir. Bu durum hayal ürünü değildir, gerçek ve yorucu bir kaygıdır ve terapiyle üzerinde çalışılabilir.

Hastalık kaygısı nedir?

Hastalık kaygısı (eski adıyla hipokondri), kişinin ciddi bir hastalığı olduğu ya da olacağı düşüncesiyle yoğun ve sürekli biçimde meşgul olmasıdır. Muayene ve tahliller güven verici çıksa bile endişe tam geçmez ya da kısa süre sonra başka bir belirtiyle geri döner. Bazı kişilerde baş dönmesi, çarpıntı, kas seğirmesi gibi bedensel belirtiler ön plandadır; bazılarında ise belirgin bir belirti olmadan hastalık düşüncesi baskındır.

Önce tıbbi değerlendirme

Yeni ya da süren bedensel belirtileriniz varsa ilk adım her zaman bir doktor tarafından değerlendirilmektir. Sağlık kaygısıyla çalışmak, belirtileri görmezden gelmek anlamına gelmez. Tıbbi neden dışlandıktan sonra, ya da gerçek bir hastalıkla birlikte yaşanan aşırı kaygıda, terapi devreye girer.

Sık görülen belirtiler

• Bedendeki her duyumu, beni ya da şişliği sürekli kontrol etmek
• Belirtileri saatlerce internette araştırmak ve en kötü olasılığa takılmak
• Sık sık doktora gitmek, yeni tahliller istemek ya da tam tersi, korktuğu için doktordan tamamen kaçınmak
• Yakınlara tekrar tekrar "Sence bir şeyim var mı?" diye sormak
• Hastalıkla ilgili haber, dizi ya da konuşmalardan kaçınmak
• Kaygı nedeniyle uyku, iş ve ilişkilerin etkilenmesi

Kaygı nasıl sürer? Güvence arama döngüsü

Sağlık kaygısını en çok besleyen şey, rahatlamak için yapılan davranışlardır. Bir duyum fark edilir, akla felaket bir yorum gelir ("Bu kalp krizi olabilir"), kaygı artar. Kişi rahatlamak için internette arama yapar, bedenini kontrol eder ya da birine sorar. Bu o an rahatlatır, ama kısa sürer. Üstelik internet genellikle en ürkütücü olasılıkları da gösterir ve kaygıyı artırır. Bedeni sürekli kontrol etmek ise normalde fark edilmeyecek duyumları daha belirgin hâle getirir. Böylece her güvence arayışı, bir sonraki kaygının zeminini hazırlar. Yakın zamanda bir yakının hastalığı ya da kaybı, çocuklukta yaşanan hastalık deneyimleri ve belirsizliğe tahammülsüzlük de bu kaygıya zemin hazırlayabilir.

Ne zaman destek almalı?

• Temiz tahlillere rağmen endişeniz geçmiyorsa
• Günün önemli bir bölümünü sağlığınızı düşünerek ya da araştırarak geçiriyorsanız
• Kaygı iş, aile ya da sosyal hayatınızı etkiliyorsa
• Panik atak, çökkünlük ya da uykusuzluk eşlik ediyorsa

Gerektiğinde psikiyatri değerlendirmesi ve ilaç tedavisi de seçenekler arasındadır; terapi bunlarla birlikte yürüyebilir.

Terapi nasıl yardımcı olur?

Sağlık kaygısında etkinliği en iyi gösterilmiş yaklaşım Bilişsel Davranışçı Terapi (BDT)dir. Terapide birlikte şunları çalışıyoruz:

• Döngüyü fark etmek: Sizi en çok hangi duyumların, düşüncelerin ve davranışların kaygıya sürüklediğini görmek.
• Alternatif açıklamalar: Bedensel duyumlar için felaket dışında olası açıklamaları değerlendirmek; stresin ve dikkatin bedeni nasıl etkilediğini anlamak.
• Güvence arayışını azaltmak: İnternette arama, beden kontrolü ve sorma davranışlarını planlı biçimde azaltmak.
• Belirsizlikle yaşamak: "Yüzde yüz emin olmalıyım" ihtiyacını gevşetmek.

Kaygı verici düşüncelerle tartışmak yerine onları fark edip bırakmak için Kabul ve Kararlılık Terapisi (ACT) teknikleri de çok yararlıdır. Kaygı belirli bir hastalık ya da kayıp deneyimiyle başladıysa EMDR sürece eklenebilir.

Terapinin amacı size "hiçbir zaman hastalanmayacaksın" güvencesi vermek değildir; kimse bunu veremez. Amaç, belirsizlikle birlikte yaşayabilmek, bedeninize karşı daha sakin bir ilişki kurmak ve sağlığınızı korurken kaygının hayatınızı yönetmesine izin vermemektir. Gerektiğinde doktorunuza ne zaman başvuracağınızı belirleyen makul bir plan da birlikte oluşturulabilir.

Online seanslar bu konuda iyi işler; günlük hayatta yaptığınız kontrol ve arama alışkanlıklarını tam da yaşandıkları ortamda değiştirmeye çalışırız.

Bu yazı bilgilendirme amaçlıdır; tanı ya da tedavi yerine geçmez. Kendinize veya başkasına zarar verme düşünceniz varsa 112'yi arayın ya da en yakın acil servise başvurun.