Ana sayfa / Yazılar

Yetişkin ve ergenlerde DEHB nedir? Belirtileri ve baş etme yolları

Odaklanmakta zorlanmak, işleri son ana bırakmak, sürekli bir şeyleri unutmak ve dağınıklık, yalnızca "tembellik" değildir. Dikkat eksikliği ve hiperaktivite bozukluğu (DEHB), ergenlikte ve yetişkinlikte de sürebilen ve günlük hayatı etkileyen bir durumdur. Bu yazıda DEHB'nin belirtilerini ve terapide hangi becerileri birlikte geliştirebileceğimizi anlatıyorum.

DEHB nedir?

Dikkat eksikliği ve hiperaktivite bozukluğu (DEHB), dikkat, dürtü kontrolü ve etkinlik düzeyini etkileyen nörogelişimsel bir durumdur. Genellikle çocuklukta başlar, ancak pek çok kişide ergenlik ve yetişkinlik döneminde de devam eder. Yetişkinlerde hareketlilik çoğu zaman azalır ve yerini iç huzursuzluğa, dağınıklığa ve zaman yönetimi güçlüklerine bırakır. DEHB bir irade ya da zeka sorunu değildir; beynin dikkat ve planlama işlevlerinin farklı çalışmasıyla ilgilidir.

Ergen ve yetişkinlerde yaygın belirtiler

• Uzun süre odaklanmada güçlük, kolay dikkat dağılması
• Erteleme, işleri son ana bırakma, başlanan işleri bitirmekte zorlanma
• Unutkanlık, eşyaları kaybetme, randevu ve teslim tarihlerini kaçırma
• Dağınıklık, planlama ve önceliklendirmede zorlanma
• Zamanı fark edememe, sürekli geç kalma
• Dürtüsellik: düşünmeden konuşma ya da karar verme, sözü kesme, sabırsızlık
• İç huzursuzluk, yerinde duramama, sıkılmaya tahammülsüzlük
• Duyguların hızlı değişmesi, eleştiriye karşı hassasiyet, öz güvende azalma

DEHB neden oluşur ve günlük hayatı nasıl etkiler?

DEHB'nin ortaya çıkmasında kalıtım ve beyin gelişimi önemli rol oynar; yetiştirilme biçimi tek başına DEHB'ye neden olmaz. Ancak belirtiler yıllar içinde okulda, işte ve ilişkilerde zorluklara yol açabilir. Sık sık "daha çok çabalasan yaparsın" eleştirisi duymak, kişide yetersizlik ve suçluluk duygusu oluşturabilir. Bu da kaygı, depresif duygular ve kaçınma davranışlarıyla birleşerek erteleme döngüsünü güçlendirebilir.

DEHB ile yaşayan pek çok kişinin ilgisini çeken konulara uzun süre ve yoğun biçimde odaklanabildiğini de belirtmek isterim. Bu nedenle sorun dikkatin hiç olmaması değil, dikkatin istenen yere ve zamana yönlendirilmesindeki güçlüktür. Yaratıcılık, enerji ve merak gibi güçlü yönleri fark etmek, terapide sıkça başvurduğumuz bir kaynaktır.

Tanı ve ne zaman destek almalı?

Belirtiler okul ya da iş performansınızı, ilişkilerinizi ve kendinize bakışınızı etkiliyorsa bir değerlendirme yapmak faydalı olur. DEHB tanısı ve gerektiğinde ilaç tedavisi psikiyatrist tarafından yapılır. Değerlendirme sürecinde psikolojik testler de bilgi sağlayabilir. Gerektiğinde psikiyatri ile iş birliği içinde çalışıyorum; ilaç tedavisi ve terapi birbirini destekleyebilir. Uyku sorunları, kaygı ya da depresyon gibi eşlik eden durumlar da değerlendirmenin bir parçasıdır.

Terapide DEHB ile nasıl çalışıyoruz?

Ergen ve yetişkin DEHB'si için Bilişsel Davranışçı Terapi (BDT) temelli çalışmaların günlük işlevselliği desteklediği araştırmalarla gösterilmiştir. Terapide sizin hayatınıza uygun, uygulanabilir sistemler kurmaya odaklanıyoruz:

• Planlama, önceliklendirme ve büyük işleri küçük adımlara bölme
• Takvim, hatırlatıcı ve liste gibi dış destekleri düzenli kullanma
• Ertelemenin arkasındaki düşünce ve duyguları fark etme
• Dürtüsellik ve duygu düzenleme üzerine beceriler
• Kendinize yönelik eleştirel bakışı yumuşatma ve öz güveni güçlendirme

Kabul ve Kararlılık Terapisi (ACT) ile zorlandığınız anlarda bile sizin için önemli olan hedeflere yönelmeyi destekliyoruz. Ergenlerle çalışırken, uygun olduğunda aileyle de iş birliği yapabiliyoruz. Amacımız sizi başka biri yapmak değil, beyninizin çalışma biçimine uygun yöntemlerle günlük hayatınızı daha yönetilebilir ve daha az yorucu hale getirmek. Küçük ama düzenli değişiklikler zamanla belirgin bir fark yaratabilir.

Online seanslar

Seanslarımızı Google Meet üzerinden 45 dakika olarak online yapıyoruz. Yolda zaman kaybetmemek, DEHB ile yaşayan pek çok kişi için seanslara düzenli katılımı kolaylaştırır. Ücretsiz 10 dakikalık ön görüşme ile başlayabiliriz.

Yazan: Sibel Tanrıverdi, Uzman Klinik Psikolog

Bu yazı bilgilendirme amaçlıdır; tanı ya da tedavi yerine geçmez. Kendinize veya başkasına zarar verme düşünceniz varsa 112'yi arayın ya da en yakın acil servise başvurun.