Ana sayfa / Yazılar

Fobi nedir? Uçak, asansör, böcek, kan ve yükseklik korkusu tedavisi

Uçağa binmeyi düşünmek bile kalbinizi hızlandırıyorsa, asansör yerine yirmi kat merdiven çıkıyorsanız ya da bir böcek gördüğünüzde odadan kaçıyorsanız yalnız değilsiniz. Belirli fobiler çok yaygındır ve terapide en iyi sonuç alınan konular arasındadır.

Fobi nedir?

Belirli fobi, belli bir nesne ya da duruma karşı, gerçek tehlikeyle orantısız, yoğun ve kalıcı bir korkudur. Kişi çoğu zaman korkusunun mantıklı olmadığını bilir, ama o durumla karşılaştığında ya da yalnızca düşündüğünde bile yoğun kaygı yaşar. Bu korku kaçınmaya yol açar ve hayatı kısıtlamaya başlar: tatile gidememek, belli binalara girememek, gerekli tıbbi işlemleri ertelemek gibi.

Sık görülen fobi türleri

• Durumsal fobiler: Uçak korkusu, asansör ve kapalı alan korkusu (klostrofobi), tünel, köprü, araba kullanma korkusu.
• Hayvan fobileri: Böcek, örümcek, köpek, kedi, kuş, yılan korkusu.
• Doğal çevre fobileri: Yükseklik korkusu, su, fırtına ve gök gürültüsü korkusu.
• Kan, iğne ve yaralanma fobisi: Kan görme, iğne olma, kan aldırma, diş tedavisi korkusu. Bu türde diğerlerinden farklı olarak tansiyon düşmesi ve bayılma görülebilir.
• Diğerleri: Kusma korkusu (emetofobi), boğulma korkusu, yüksek ses korkusu.

Belirtiler arasında çarpıntı, nefes darlığı, terleme, titreme, baş dönmesi, kontrolü kaybetme ya da ölme korkusu ve kaçma isteği sayılabilir.

Fobiler neden olur ve nasıl sürer?

Fobiler korkutucu bir deneyimden sonra (türbülanslı bir uçuş, asansörde kalmak), başkasının korkusunu gözlemleyerek ya da korkutucu haberler duyarak gelişebilir; bazen de belirgin bir başlangıç noktası yoktur. Biyolojik yatkınlık da rol oynar. Fobiyi asıl sürdüren ise kaçınmadır. Korkulan durumdan kaçmak o an büyük rahatlama sağlar ve beyin "kaçtığım için kurtuldum" sonucunu çıkarır. Böylece korku hiç sınanmaz ve her kaçınmayla biraz daha güçlenir. Zamanla korku yalnızca o nesneye değil, ona benzeyen durumlara ya da onu düşünmeye de yayılabilir.

Ne zaman destek almalı?

• Korkunuz iş, seyahat, sağlık ya da aile hayatınızı kısıtlıyorsa
• Gerekli tıbbi işlemleri ya da kontrolleri erteliyorsanız
• Yaklaşan bir uçuş ya da durum için haftalarca önceden kaygılanıyorsanız
• Kaçınmak için hayatınızı giderek daha çok düzenlemek zorunda kalıyorsanız

Terapi nasıl yardımcı olur?

Fobilerde en etkili yöntem, Bilişsel Davranışçı Terapi (BDT) içinde yer alan maruz bırakma (yüzleşme) çalışmalarıdır. Bu, kimseyi bir anda korkusunun içine atmak demek değildir. Terapide birlikte şöyle ilerliyoruz:

• Korkuyu anlamak: Kaygının bedende nasıl çalıştığını, neden zararsız olduğunu ve neden kendiliğinden azaldığını öğrenmek.
• Korku basamakları: En az korkutandan en çok korkutana doğru bir liste hazırlamak. Örneğin önce bir fotoğrafa bakmak, sonra video izlemek, sonra gerçek durumla adım adım karşılaşmak.
• Kademeli yüzleşme: Her basamakta kaygı azalana kadar kalmak ve beynin "korktuğum şey olmadı, baş edebildim" deneyimini yaşamasını sağlamak.
• Düşünceleri ele almak: "Uçak düşecek", "Asansörde mahsur kalıp boğulacağım" gibi felaket tahminlerini birlikte değerlendirmek.

Kan ve iğne fobisinde bayılmayı önlemek için kas germe tekniği (uygulamalı gerginlik) de öğretilir. Fobi belirli bir sarsıcı deneyimle başladıysa EMDR, o anının etkisini azaltmada yardımcı olabilir. Uygun durumlarda gevşeme teknikleri ve hipnoterapi destek olarak eklenebilir.

Bu çalışmanın temposunu her zaman birlikte belirliyoruz. Hiçbir adım sizin onayınız olmadan atılmaz; amaç sizi zorlamak değil, korkunun aslında ne kadar yönetilebilir olduğunu kendi deneyiminizle görmenizi sağlamaktır. Belirli fobiler çoğu zaman görece kısa süreli ve odaklı bir terapiyle belirgin biçimde hafifleyebilir, ama süre kişiden kişiye değişir.

Online seanslarda yüzleşme çalışmalarının bir kısmı görsel ve videolarla seansta, bir kısmı ise planlanmış ev ödevleriyle gerçek hayatta yapılır.

Bu yazı bilgilendirme amaçlıdır; tanı ya da tedavi yerine geçmez. Kendinize veya başkasına zarar verme düşünceniz varsa 112'yi arayın ya da en yakın acil servise başvurun.