Ana sayfa / Yazılar

Aşırı kıskançlık nedir, nasıl kontrol edilir?

Kıskançlık, değer verdiğimiz bir ilişkiyi kaybetme korkusuyla ortaya çıkan, herkesin zaman zaman yaşadığı bir duygudur. Ancak sürekli şüphe, kontrol etme ihtiyacı ve yoğun kaygıyla birleştiğinde hem kişiyi hem de ilişkiyi yıpratabilir. Aşırı kıskançlık anlaşılabilir ve üzerinde çalışılabilir bir sorundur.

Aşırı kıskançlık nedir?

Kıskançlık kendi başına bir sorun değildir; ilişkinin bizim için önemli olduğunu gösterir. Sorun, kıskançlığın gerçek bir tehditle orantısız biçimde yoğunlaşması, sürekli hâle gelmesi ve kişinin hayatını yönetmeye başlamasıdır. Aşırı kıskançlıkta kişi çoğu zaman bu duygudan kendisi de rahatsızdır, ama düşünceleri durduramaz. Kıskançlık yalnızca romantik ilişkilerde değil, arkadaşlıklarda, kardeşler arasında ya da iş ortamında da yaşanabilir; bu sayfada daha çok yakın ilişkilerdeki kıskançlığa odaklanıyorum.

Sık görülen belirtiler

• Sürekli şüphe: Partnerin her mesajında, gecikmesinde ya da arkadaşlığında bir tehlike görme.
• Kontrol etme dürtüsü: Telefon, sosyal medya ya da konum kontrol etme, tekrar tekrar sorular sorma.
• Güvence arama: "Beni seviyor musun, başka biri var mı?" sorularına cevap alsa da rahatlayamama.
• Zihinde senaryolar kurma: Aldatılma ya da terk edilme ile ilgili ayrıntılı ve kaygı veren hayaller.
• Bedensel kaygı: Göğüste sıkışma, huzursuzluk, uykuya dalamama.

Kıskançlık ile kontrolcü davranış arasındaki fark

Kıskançlık bir duygudur; kontrol ise bir davranıştır. Partnerin kiminle görüşeceğine karar vermek, telefonunu zorla incelemek, onu arkadaşlarından ve ailesinden uzaklaştırmak, tehdit etmek, aşağılamak ya da zarar vermek kıskançlıkla açıklanamaz. Bunlar istismar ve şiddet biçimleridir. Böyle bir ilişkide kendinizi güvende hissetmiyorsanız acil durumda 155 (Polis) ya da 112 numaralarını arayabilir, destek için ALO 183 hattına ulaşabilirsiniz. Kıskançlık duygunuzun sizi partnerinize zarar verecek noktaya getirdiğini fark ediyorsanız, bu da hemen profesyonel destek almanız gerektiğinin işaretidir.

Neden olur, nasıl sürüyor?

Aşırı kıskançlık çoğu zaman kaybedilme korkusu, düşük özgüven, geçmişte yaşanan aldatılma ya da terk edilme deneyimleri ve "Yeterince değerli değilim" gibi derin inançlarla bağlantılıdır. Kontrol etmek ya da güvence almak kısa süreli bir rahatlama sağlar, ama zihin bunu "tehlike gerçekti, kontrol etmem iyi oldu" diye öğrenir. Bu yüzden bir sonraki şüphe daha güçlü gelir ve döngü devam eder. İlişkide gerçekten güveni sarsan olaylar yaşanmışsa bu tablo daha da karmaşık hâle gelebilir.

Ne zaman destek almalı?

• Kıskançlık düşünceleri gününüzün önemli bir kısmını kaplıyorsa
• Kontrol etmeden duramıyor ve sonra pişmanlık yaşıyorsanız
• Kavgalar ilişkinizi ciddi biçimde yıpratıyorsa
• Öfkenizi kontrol etmekte zorlanıyorsanız

Terapide nasıl çalışıyoruz?

Terapide amaç kıskançlığı tamamen yok etmek değil, onunla farklı bir ilişki kurmaktır. Bilişsel Davranışçı Terapi (BDT) ile şüphe düşüncelerini fark ediyor, bunları gerçeklerle sınıyor ve kontrol etme, güvence arama gibi döngüyü besleyen davranışları adım adım azaltmaya çalışıyoruz. Kabul ve Kararlılık Terapisi (ACT) kaygı veren düşüncelere kapılmadan onları gözlemlemenizi ve ilişkinizde olmak istediğiniz kişiye uygun davranmanızı destekler. Kıskançlığın altında geçmişte yaşanmış incitici deneyimler varsa bunları da birlikte ele alıyoruz. Seanslar arasında, şüphe geldiğinde hemen kontrol etmek yerine bir süre beklemek, duyguyu adlandırmak ve gerginliği nefes ya da bedensel farkındalık çalışmalarıyla düzenlemek gibi küçük ve uygulanabilir adımlar deniyoruz. Kıskançlık düşünceleri takıntılı bir hâl aldıysa ya da yoğun depresif belirtiler eşlik ediyorsa bir psikiyatrist değerlendirmesi de gerekebilir.

Kıskançlık ilişkinin bir parçası hâline geldiyse çift terapisi de seçeneklerden biri olabilir; ancak ilişkide şiddet ya da baskı varsa önce güvenlik konuşulur. Seanslarım Google Meet üzerinden online yapılıyor ve ücretsiz 10 dakikalık ön görüşmede size uygun yolu birlikte değerlendirebiliriz.

Bu yazı bilgilendirme amaçlıdır; tanı ya da tedavi yerine geçmez. Kendinize veya başkasına zarar verme düşünceniz varsa 112'yi arayın ya da en yakın acil servise başvurun.