Ana sayfa / Yazılar

Obsesif kompulsif bozukluk (OKB) nedir? Belirtileri ve tedavisi

Akıldan bir türlü çıkmayan düşünceler ve onları rahatlatmak için tekrar tekrar yapılan davranışlar, zamanla günün büyük bölümünü alabilir. Obsesif kompulsif belirtiler yorucu olsa da anlaşılabilir ve üzerinde çalışılabilir. Bu yazıda OKB'nin nasıl işlediğini ve terapide neler yapabileceğimizi anlatıyorum.

Obsesif kompulsif bozukluk nedir?

Obsesif kompulsif bozukluk (OKB), iki temel bileşenden oluşur. Obsesyonlar, istemeden zihne gelen, rahatsız edici ve kaygı yaratan düşünce, görüntü ya da dürtülerdir. Kompulsiyonlar ise bu kaygıyı azaltmak ya da korkulan bir şeyin olmasını önlemek için yapılan tekrarlayıcı davranışlar veya zihinsel eylemlerdir. Kişi çoğu zaman bu düşüncelerin abartılı olduğunu bilir, ancak yine de onlara karşı koymakta zorlanır. OKB, kişinin karakteriyle ya da gizli istekleriyle ilgili değildir.

Yaygın obsesif kompulsif belirtiler

• Bulaşma korkusu ve temizlik: Mikrop, kir ya da hastalık bulaşacağı endişesiyle uzun süre el yıkama, temizlik yapma.
• Kontrol etme: Kapı, ocak, elektrikli aletler gibi şeyleri defalarca kontrol etme, bir hata yapmış olma korkusu.
• Simetri ve düzen: Eşyaların "tam doğru" durması ihtiyacı, rahatsızlık hissi geçene kadar tekrar etme.
• İstenmeyen düşünceler: Zarar verme, dini ya da cinsel içerikli, kişinin değerleriyle çelişen düşünceler.
• Zihinsel ritüeller: Sayma, dua ya da belirli cümleleri içinden tekrarlama, düşünceyi "nötrleme" çabası.
• Sürekli güvence arama ve tetikleyici durumlardan kaçınma.

OKB neden ortaya çıkar ve nasıl sürer?

OKB'nin ortaya çıkmasında biyolojik yatkınlık, beyin işleyişi, stresli yaşam olayları ve öğrenilmiş düşünce biçimleri birlikte rol oynar. Herkesin aklına zaman zaman garip ya da rahatsız edici düşünceler gelir. OKB'de ise bu düşüncelere büyük anlam yüklenir: "Bunu düşündüysem önemli olmalı" ya da "Kontrol etmezsem sorumlusu ben olurum" gibi. Kompulsiyon kısa süreli rahatlama sağlar, ancak beyne düşüncenin gerçekten tehlikeli olduğu mesajını verir. Böylece obsesyon ve kompulsiyon birbirini besleyen bir döngüye dönüşür.

Çevrenin iyi niyetli tepkileri de bu döngüyü farkında olmadan sürdürebilir. Örneğin aile üyelerinin sürekli güvence vermesi, kişinin yerine kontrol etmesi ya da tetikleyici durumları ondan uzak tutması kısa vadede rahatlatır, ancak uzun vadede belirtilerin güçlenmesine yol açabilir. Bu nedenle uygun olduğunda yakın çevreyi de sürecin bir parçası olarak düşünmek faydalı olur.

Ne zaman destek almalı?

Düşünceler ve ritüeller günde bir saatten fazla zamanınızı alıyorsa, işinizi, okulunuzu ya da ilişkilerinizi etkiliyorsa veya sizi belirgin şekilde yoruyorsa destek almanızı öneririm. OKB'de belirtilerin şiddetine göre bir psikiyatrist değerlendirmesi ve ilaç tedavisi gerekebilir; terapi ilaç tedavisiyle birlikte yürütülebilir.

Terapi OKB'de nasıl yardımcı olur?

OKB için etkinliği en çok araştırılmış yöntem, Bilişsel Davranışçı Terapi (BDT) içinde yer alan maruz bırakma ve tepki önleme çalışmasıdır. Terapide önce obsesyon ve kompulsiyonlarınızın haritasını birlikte çıkarıyoruz. Ardından korkulan düşünce ve durumlarla, ritüeli yapmadan, küçük ve yönetilebilir adımlarla karşılaşmayı çalışıyoruz. Bu süreç her zaman sizin onayınızla ve sizin hızınızda ilerler. Zamanla beyin, ritüel olmadan da kaygının azalabildiğini öğrenir.

Düşüncelere yüklenen anlamı ve aşırı sorumluluk inançlarını da bilişsel tekniklerle ele alıyoruz. Kabul ve Kararlılık Terapisi (ACT) ile düşüncelerle tartışmak yerine onları birer düşünce olarak fark edip, değerlerinize uygun bir hayata doğru ilerlemeyi destekliyoruz.

Online seanslar

Seanslarımızı Google Meet üzerinden 45 dakika olarak online yapıyoruz. Online terapide, tetikleyicilerin çoğunun bulunduğu kendi ortamınızda çalışabilmek bazen avantaj sağlar. Ücretsiz 10 dakikalık ön görüşme ile başlayabiliriz.

Yazan: Sibel Tanrıverdi, Uzman Klinik Psikolog

Bu yazı bilgilendirme amaçlıdır; tanı ya da tedavi yerine geçmez. Kendinize veya başkasına zarar verme düşünceniz varsa 112'yi arayın ya da en yakın acil servise başvurun.