Ana sayfa / Yazılar

Bağımlılık nedir? Belirtileri, bırakma süreci ve tedavisi

Bağımlılık bir irade zayıflığı değil, beyni ve davranışı etkileyen, tedavi edilebilir bir sorundur. Bırakmak çoğu zaman tek bir karardan çok, adım adım ilerleyen bir süreçtir. Terapi bu süreçte hem bırakmayı hem de bırakılmış hâli sürdürmeyi destekler.

Bağımlılık nedir?

Bağımlılık, bir maddeyi kullanmayı ya da bir davranışı sürdürmeyi zararlarını bildiği hâlde kontrol edememe durumudur. Alkol ve madde bağımlılığı, sigara gibi madde bağımlılıklarının yanında kumar, internet, oyun ve ekran bağımlılığı gibi davranışsal bağımlılıklar da benzer bir döngüyle işler: Kısa vadede rahatlama ya da haz, uzun vadede kontrol kaybı ve hayatın daralması.

Sık görülen belirtiler

• Planlanandan daha fazla ya da daha uzun süre kullanma veya oynama
• Azaltma ya da bırakma girişimlerinin tekrar tekrar başarısız olması
• Yoğun istek (aşerme) ve aklın sürekli bu konuyla meşgul olması
• Aynı etkiyi almak için miktarın artması
• Kullanılmadığında huzursuzluk, sinirlilik, uykusuzluk, titreme gibi yoksunluk belirtileri
• İş, okul, aile ve ilişkilerde sorunlar; borçlanma ya da saklama, yalan söyleme
• Zararlarını görmesine rağmen davranışı sürdürme

Bağımlılık neden gelişir ve nasıl sürer?

Bağımlılığın tek bir nedeni yoktur. Genetik yatkınlık, erken yaşta başlama, travmatik yaşantılar, kaygı ya da depresyon, yalnızlık ve sosyal çevre risk oluşturabilir. Madde ya da davranış beynin ödül sistemini etkiler; zamanla zor duygularla baş etmenin başlıca yolu hâline gelir. Stres, belirli yerler, kişiler ya da duygular yoğun isteği tetikler ve döngü kendini sürdürür. Bu yüzden bağımlılıkla çalışırken yalnızca kullanımı değil, onun altında yatan ihtiyaçları da ele almak gerekir.

Ne zaman ve nereden yardım almalı?

Kontrolü kaybettiğinizi hissediyorsanız, yakınlarınız endişelerini dile getiriyorsa ya da bırakmayı denediğiniz hâlde başaramıyorsanız destek almanın zamanı gelmiş olabilir. Önemli bir not: Alkol, sakinleştirici ve bazı maddelerde aniden bırakmak tehlikeli yoksunluk belirtilerine yol açabilir. Bu durumlarda bırakma süreci mutlaka hekim gözetiminde yapılmalıdır. Yoğun kullanım, yoksunluk belirtileri ya da tıbbi risk varsa bir psikiyatri uzmanına veya AMATEM (Alkol ve Madde Bağımlılığı Tedavi Merkezi) gibi yataklı ya da ayaktan tedavi hizmeti veren birimlere başvurmanızı öneririm; terapi bu tedaviyle birlikte yürüyebilir. Aşırı doz şüphesi, bilinç kaybı ya da kendinize zarar verme düşünceleri gibi acil durumlarda lütfen 112'yi arayın veya en yakın acil servise gidin.

Terapide neler yapıyoruz?

Terapide sizi yargılamadan, bırakmaya dair kararsızlığınızı da anlayarak çalışıyoruz. Kullandığım yöntemler şunlar:

• SAMBA Bağımlılık Tedavi Programı: Bağımlılık tedavisi için yapılandırılmış bir program olan SAMBA'nın eğitimli uygulayıcısıyım. Program; motivasyonu güçlendirme, tetikleyicileri tanıma, yoğun istekle baş etme ve yeni beceriler kazanma gibi adımları sistemli biçimde ele alır.
• Bilişsel Davranışçı Terapi (BDT): Kullanımı başlatan düşünce, duygu ve durumları fark ediyor, yerine işe yarayan baş etme yolları geliştiriyoruz. Nüks önleme planı bu çalışmanın temel parçasıdır.
• Kabul ve Kararlılık Terapisi (ACT): Yoğun istek ve zor duygular geldiğinde onlara hemen tepki vermeden durabilmeyi ve değerlerinize uygun bir hayat kurmayı destekler.

Nüks, yani yeniden kullanmaya başlama, bırakma sürecinde sık görülür ve başarısızlık anlamına gelmez. Bunu bir öğrenme fırsatı olarak ele alıyor, planı birlikte güncelliyoruz. Sigara, internet ve ekran bağımlılığı gibi alanlarda ergenlerle de çalışıyorum; uygun durumlarda aileyi sürece dahil etmek faydalı olabilir.

Online terapi

Seanslarımız Google Meet üzerinden online ve 45 dakika sürüyor. Online görüşmeler, ilk adımı atmayı kolaylaştırabilir ve tedavi sürecinin düzenli devam etmesine yardımcı olabilir. Dilerseniz ücretsiz 10 dakikalık ön görüşmeyle başlayabiliriz.

Yazan: Sibel Tanrıverdi, Uzman Klinik Psikolog

Bu yazı bilgilendirme amaçlıdır; tanı ya da tedavi yerine geçmez. Kendinize veya başkasına zarar verme düşünceniz varsa 112'yi arayın ya da en yakın acil servise başvurun.