Ana sayfa / Yazılar

Bilişsel Davranışçı Terapi (BDT) nedir, nasıl işler?

Bilişsel Davranışçı Terapi (BDT), düşüncelerimizin, duygularımızın ve davranışlarımızın birbirini nasıl etkilediğine odaklanan, yapılandırılmış ve amaca yönelik bir terapi yöntemidir. Bugün dünyada en çok araştırılmış psikoterapi yaklaşımlarından biridir. BDT, çalışmalarımın temelini oluşturan yöntemdir.

BDT nedir?

BDT'nin temel fikri şudur: Bizi zorlayan çoğu zaman yalnızca yaşadığımız olaylar değil, o olayları nasıl yorumladığımızdır. Örneğin bir arkadaşınız mesajınıza geç cevap verdiğinde aklınızdan "Bana kızgın" geçiyorsa kaygılanır, belki de ondan uzaklaşırsınız. "Muhtemelen meşguldür" diye düşündüğünüzde ise aynı olay çok farklı hissettirir. BDT, bu otomatik düşünceleri fark etmeyi, gerçekçiliğini sorgulamayı ve sorunu sürdüren davranış kalıplarını değiştirmeyi öğretir.

BDT'nin temel özellikleri

• Bugüne odaklıdır: Geçmiş önemlidir, ama çalışmanın ağırlığı şu anda sorunu sürdüren düşünce ve davranışlardadır.
• Yapılandırılmıştır: Her seansın bir gündemi ve net hedefleri vardır.
• İş birliğine dayanır: Terapist ve danışan bir ekip gibi çalışır; çözümleri birlikte keşfederiz.
• Seanslar arası çalışma içerir: Öğrenilen beceriler günlük hayatta denenir.
• Ölçülebilir ve sınırlı sürelidir: İlerleme düzenli olarak gözden geçirilir.

Bir BDT seansı nasıl geçer?

İlk seanslarda yaşadığınız sorunu, ne zaman başladığını ve neyin onu sürdürdüğünü birlikte anlamaya çalışıyoruz. Ardından ulaşmak istediğiniz hedefleri belirliyoruz. Sonraki seanslarda genellikle haftanın kısa bir değerlendirmesiyle başlıyor, o günün konusunu seçiyor ve bir beceri üzerinde çalışıyoruz. Seansın sonunda bir sonraki haftaya kadar deneyebileceğiniz küçük, uygulanabilir bir adım belirliyoruz.

Kullandığımız tekniklerden bazıları şunlardır:

• Düşünce kayıtları: Zorlayan anlarda akla gelen düşünceleri yazmak ve onlara alternatif bakış açıları geliştirmek.
• Davranışsal aktivasyon: Depresyonda keyif ve anlam veren etkinliklere adım adım geri dönmek.
• Maruz bırakma: Kaygıda kaçınılan durumlara, güvenli ve kademeli bir şekilde yaklaşmak.
• Problem çözme ve beceri geliştirme: Stres yönetimi, iletişim, uyku düzeni gibi konularda somut stratejiler oluşturmak.

BDT hangi sorunlarda kullanılır?

Örneğin panik atak yaşayan biriyle önce bedensel belirtilerin neden ortaya çıktığını konuşur, "kalp krizi geçiriyorum" gibi felaketleştiren düşüncelerin kaygıyı nasıl büyüttüğünü birlikte inceleriz. Ardından kaçındığı yerlere ve bedensel duyumlara kademeli olarak yaklaşmayı çalışırız. Böylece kişi, korktuğu şeyin gerçekte olmadığını kendi deneyimiyle görür ve kaygıyla ilişkisi değişmeye başlar.

BDT; depresyon, yaygın kaygı, panik bozukluk, sosyal kaygı, fobiler, obsesif kompulsif bozukluk, travma sonrası stres, uyku sorunları, yeme problemleri, öfke ve stres yönetimi gibi pek çok alanda kullanılır. Bu sorunların birçoğu için uluslararası klinik kılavuzlarda ilk sırada önerilen psikolojik tedavilerden biridir. Ergenlerde de yaşa uygun biçimde uyarlanarak sıkça kullanılır.

Araştırmalar ne diyor?

BDT, yüzlerce kontrollü çalışma ve bu çalışmaları birleştiren analizlerle desteklenen, kanıt temeli en güçlü terapi yöntemlerinden biridir. Yine de her terapi gibi herkes için aynı sonucu vermez ve bir garanti sunmaz. Bazı durumlarda, örneğin orta ve ağır depresyonda, psikiyatrist değerlendirmesi ve ilaç tedavisi gerekebilir; BDT bu tedaviyle birlikte yürütülebilir.

BDT'yi nasıl uyguluyorum?

100 saatlik ileri düzey BDT eğitimi aldım ve BDT çalışmalarımın temel çerçevesini oluşturuyor. Ancak her danışanı bir protokole sığdırmaya çalışmıyorum; ihtiyaca göre BDT'yi Kabul ve Kararlılık Terapisi (ACT), EMDR ya da gevşeme teknikleriyle destekleyebiliyoruz. Sürecin ne kadar süreceği sorunun türüne ve hedeflerinize göre değişir; bunu da düzenli olarak birlikte değerlendiriyoruz. Hedef, terapi bittiğinde de kullanabileceğiniz becerileri kazanmanız ve kendi terapistiniz olabilmenizdir.

BDT, yapılandırılmış ve beceri odaklı olduğu için online seanslarla çok iyi işler. Çalışma kâğıtlarını ve ödevleri ekranda birlikte inceleyebiliyoruz.

Bu yazı bilgilendirme amaçlıdır; tanı ya da tedavi yerine geçmez. Kendinize veya başkasına zarar verme düşünceniz varsa 112'yi arayın ya da en yakın acil servise başvurun.