Ana sayfa / Yazılar

Özgüven eksikliği nasıl geçer? Kendini tanıma ve terapi

İçimizdeki eleştirel ses bazen o kadar yüksek olur ki, ne istediğimizi ve kim olduğumuzu duyamaz hale geliriz. Bu sayfada özgüven eksikliğinin nasıl geliştiğini ve terapide kendinizi daha iyi tanımak için birlikte neler yapabileceğimizi anlatıyorum.

Özgüven ve kendini tanıma nedir?

Özgüven, kendi değerimize, yeteneklerimize ve kararlarımıza duyduğumuz güvendir. Sağlıklı özgüven her şeyi bildiğimizi ya da hiç hata yapmadığımızı düşünmek değil; hatalarımıza ve eksiklerimize rağmen kendimizi değerli görebilmektir. Kendini tanıma ise duygularımızı, ihtiyaçlarımızı, değerlerimizi ve tekrar eden davranış örüntülerimizi fark edebilmektir. Bu ikisi birbirini besler: Kendimizi tanıdıkça kendimize daha çok güvenir, kendimize güvendikçe ne istediğimizi daha net görürüz.

Özgüven eksikliğinin sık görülen işaretleri

• Eleştirel iç ses: Yaptığınız her şeyi sert biçimde yargılayan, "yine beceremedin" diyen bir iç konuşma.
• Karar verememek: Küçük ya da büyük kararlarda sürekli başkalarının onayına ihtiyaç duymak, yanlış seçim yapmaktan korkmak.
• Sınır koyamamak: İstemediğiniz şeylere "evet" demek, kırıcı olmaktan korktuğunuz için ihtiyaçlarınızı dile getirememek.
• Kendini başkalarıyla kıyaslamak: Başkalarının hayatını kendinizinkinden hep daha iyi görmek.
• Başarıyı sahiplenememek: İyi giden şeyleri şansa, kötü giden şeyleri kendinize bağlamak.
• Tekrar eden örüntüler: Benzer ilişkilere girmek, benzer hayal kırıklıklarını yeniden yaşamak.

Neden olur ve nasıl sürer?

Kendimize bakışımız çoğu zaman erken yaşlarda şekillenir. Sık eleştirilen, başkalarıyla kıyaslanan, duyguları önemsenmeyen ya da sevginin başarıya bağlı olduğu bir ortamda büyümek, "yeterince iyi değilim" inancını besleyebilir. Okulda ya da arkadaş ortamında yaşanan dışlanma, zorbalık ya da utandırıcı deneyimler de bu inancı güçlendirebilir.

Bu inanç, kendini doğrulayan bir döngüyle sürer. "Beceremem" düşüncesi kişiyi yeni denemelerden uzak tutar, denemediği için de kendi gücünü görme fırsatı bulamaz. Sınır koyamadığı için yorulur ve kendine kızar, bu da eleştirel sesi daha da güçlendirir. Kaçınma kısa vadede güvende hissettirir, ama uzun vadede kişinin dünyasını daraltır.

Ne zaman destek almalı?

Kendinizle ilgili olumsuz düşünceler gününüzün büyük bir kısmını kaplıyorsa, kararlar sizi felç ediyorsa, ilişkilerinizde sürekli kendinizi geri plana atıyorsanız ya da hayatınızda aynı döngünün tekrar ettiğini fark ediyorsanız bir uzmanla çalışmak iyi gelebilir. Düşük özgüvene bazen depresyon ya da sosyal kaygı eşlik edebilir; bu durumda bir psikiyatrist değerlendirmesi de gerekebilir ve terapi tıbbi tedaviyle birlikte yürütülebilir.

Terapi nasıl yardımcı olur?

Terapide önce kendinize nasıl baktığınızı, bu bakışın nereden geldiğini ve hayatınızda hangi örüntülerin tekrar ettiğini birlikte keşfediyoruz. Amaç, kendinizi olduğundan farklı biri gibi görmeniz değil; kendinize daha adil ve şefkatli bir gözle bakabilmenizdir. Güçlü yanlarınızı ve size iyi gelen şeyleri fark etmek de bu sürecin önemli bir parçasıdır, çünkü özgüven yalnızca olumsuz düşünceleri azaltarak değil, olumlu deneyimleri görünür kılarak da gelişir.

Bilişsel Davranışçı Terapi (BDT) ile eleştirel iç sesin söylediklerini fark ediyor, bu düşünceleri kanıtlarıyla birlikte gözden geçiriyor ve daha dengeli bir iç konuşma geliştiriyoruz. Kaçındığınız durumlara küçük adımlarla yaklaşmayı, sınır koymayı ve kendinizi ifade etmeyi pratik ederek çalışıyoruz.

Kabul ve Kararlılık Terapisi (ACT) ise eleştirel düşünceleri tamamen susturmaya çalışmak yerine onlara daha mesafeli bakabilmenizi ve kararlarınızı kendi değerlerinize göre verebilmenizi destekler. Özgüveninizi derinden sarsan geçmiş deneyimler varsa, uygun durumlarda EMDR bu anıların bugün üzerinizdeki etkisini azaltmak için kullanılabilir.

Online terapi

Seanslarımızı Google Meet üzerinden, 45 dakikalık online görüşmeler halinde yapıyoruz. Kendinizi tanımaya başlamak için ilk adım olarak ücretsiz 10 dakikalık ön görüşmeyi kullanabilirsiniz.

Yazan: Sibel Tanrıverdi, Uzman Klinik Psikolog

Bu yazı bilgilendirme amaçlıdır; tanı ya da tedavi yerine geçmez. Kendinize veya başkasına zarar verme düşünceniz varsa 112'yi arayın ya da en yakın acil servise başvurun.