Ana sayfa / Yazılar

Tükenmişlik sendromu nedir? Belirtileri ve stresle baş etme

Sürekli yorgun hissetmek, işe ya da okula karşı isteğini kaybetmek ve dinlenmeye bir türlü vakit bulamamak tükenmişliğin işaretleri olabilir. Bu sayfada stres ve tükenmişliğin nasıl geliştiğini ve terapide bununla nasıl çalıştığımızı anlatıyorum.

Stres ve tükenmişlik nedir?

Stres, zorlayıcı durumlar karşısında bedenimizin ve zihnimizin verdiği doğal bir tepkidir. Kısa süreli stres bizi harekete geçirebilir. Ancak baskı uzun süre devam ettiğinde ve kendimizi toparlayacak alan bulamadığımızda bu durum yerini tükenmişliğe bırakabilir. Tükenmişlik; özellikle iş ya da okulla ilgili uzun süreli strese bağlı olarak gelişen, duygusal ve fiziksel olarak boşalmış hissetme, yapılan işe karşı mesafelenme ve yetersizlik duygusuyla kendini gösteren bir durumdur.

Sık görülen belirtiler

• Dinlendikten sonra bile geçmeyen yorgunluk ve enerji kaybı
• İşe ya da okula karşı isteksizlik, sabahları kalkmakta zorlanmak
• Çabuk sinirlenmek, sabırsızlık ve tahammülsüzlük
• Konsantrasyon güçlüğü, unutkanlık, verimin düşmesi
• Uyku sorunları, baş ağrısı, kas gerginliği, mide şikayetleri
• "Ne yapsam yetmiyor" duygusu ve yaptığı işten anlam alamamak
• İş dışında da işi düşünmek, kendine ve sevdiklerine vakit ayıramamak

Neden olur ve nasıl sürer?

Tükenmişlik yalnızca çok çalışmaktan kaynaklanmaz. Yoğun iş ya da sınav yükü, belirsizlik, kontrol edemediğimiz koşullar, karşılık görmeyen emek ve kariyer değişiklikleri gibi dış etkenler önemli bir rol oynar. Bunların yanında bazı kişisel özellikler de süreci besler: Mükemmeliyetçilik, hayır diyememek, her şeyi kontrol etme ihtiyacı ve değerini yalnızca başarıya bağlamak bunlardan bazılarıdır.

Bu döngü genellikle şöyle işler: Yorgunluk arttıkça verim düşer, verim düştükçe daha çok çalışmaya ve kendini zorlamaya başlarsınız. Dinlenmek "hak edilmesi gereken" bir şeye dönüşür, sosyal ilişkiler ve hobiler geri plana atılır. Böylece enerji veren kaynaklar azalırken stres kaynakları artar ve iş ile özel hayat arasındaki denge kaybolur.

Ne zaman destek almalı?

Yorgunluğunuz haftalardır geçmiyorsa, işinize ya da okulunuza karşı belirgin bir isteksizlik yaşıyorsanız, uyku ve bedensel şikayetleriniz artıyorsa ya da ilişkileriniz bu durumdan etkilenmeye başladıysa bir uzmanla görüşmek faydalı olabilir. Uzun süren yorgunluğun tiroid sorunları, kansızlık ya da vitamin eksiklikleri gibi tıbbi nedenleri de olabileceği için bir hekim kontrolü yaptırmanızı öneririm. Tükenmişlik zamanla depresyon ve kaygı bozukluklarına zemin hazırlayabilir; böyle bir durumda psikiyatrist değerlendirmesi de gerekebilir ve terapi tıbbi tedaviyle birlikte sürdürülebilir.

Terapi nasıl yardımcı olur?

Terapide önce stresinizin kaynaklarını ve sizi tüketen döngüyü birlikte haritalandırıyoruz. Neyin sizin kontrolünüzde olduğunu, neyin olmadığını ayırt etmek, atılacak adımları netleştirir.

Bilişsel Davranışçı Terapi (BDT), stres ve tükenmişlik ile çalışırken sık kullanılan, araştırmalarla desteklenen bir yaklaşımdır. BDT ile mükemmeliyetçi düşünceleri ve "hep daha fazlasını yapmalıyım" inancını gözden geçiriyor, sınır koymayı, önceliklendirmeyi ve dinlenmeyi gündelik hayata yeniden yerleştirmeyi çalışıyoruz. Kabul ve Kararlılık Terapisi (ACT) ise sizin için gerçekten önemli olan değerleri netleştirmenize ve hayatınızı yalnızca yetişmek zorunda olduklarınız etrafında değil, bu değerler etrafında düzenlemenize yardımcı olur.

Bedendeki gerginliği azaltmak için gevşeme ve nefes çalışmalarının yanı sıra, uygun durumlarda Duygusal Özgürleşme Tekniği (EFT), yani bedendeki belirli noktalara hafifçe dokunarak yapılan bir rahatlama tekniği, ve hipnoterapi destekleyici araçlar olarak kullanılabilir. Bu teknikleri, ihtiyacınıza göre ve terapinin genel planının bir parçası olarak birlikte değerlendiriyoruz.

Online terapi

Yoğun bir tempoda yol ve zaman kaybı yaşamamak için seanslarımızı Google Meet üzerinden, 45 dakikalık online görüşmeler halinde yapıyoruz. Ücretsiz 10 dakikalık ön görüşmede ihtiyacınızı konuşabiliriz.

Yazan: Sibel Tanrıverdi, Uzman Klinik Psikolog

Bu yazı bilgilendirme amaçlıdır; tanı ya da tedavi yerine geçmez. Kendinize veya başkasına zarar verme düşünceniz varsa 112'yi arayın ya da en yakın acil servise başvurun.