Ana sayfa / Yazılar

Travma ve TSSB nedir? Belirtileri ve EMDR ile tedavi

Kaza, kayıp, şiddet ya da çocukluktan gelen zor deneyimler, yıllar geçse bile bugünümüzü etkilemeye devam edebilir. Zihnimiz ve bedenimiz bu yaşantıları bazen tamamlanmamış bir şekilde saklar. Bu yazıda travmanın etkilerini, travma sonrası stresi ve terapide nasıl ilerlediğimizi anlatıyorum.

Travma nedir?

Travma, kişinin baş etme gücünü aşan, kendini çaresiz ya da tehlikede hissettiği yaşantıların ardından ortaya çıkan ruhsal etkidir. Trafik kazası, deprem, ani bir kayıp, fiziksel ya da cinsel şiddet, zorbalık veya çocuklukta uzun süre ihmal ve istismara maruz kalmak travmatik olabilir. Aynı olayı yaşayan herkes aynı şekilde etkilenmez. Bazı kişilerde belirtiler zamanla azalırken bazılarında aylarca, hatta yıllarca sürebilir. Belirtiler belirli bir yoğunluğa ulaştığında travma sonrası stres bozukluğundan (TSSB) söz edilir.

Travmanın yaygın belirtileri

• İstemeden akla gelen anılar, kabuslar, olayı yeniden yaşıyormuş gibi hissetmek
• Olayı hatırlatan yerlerden, kişilerden, konuşmalardan kaçınma
• Sürekli tetikte olma, kolay irkilme, uyku ve odaklanma sorunları
• Suçluluk, utanç, öfke ya da duygusal donukluk
• Kendine, başkalarına ve dünyaya güvenin sarsılması
• Kendini olaydan ya da bedeninden kopuk hissetme
• Çocukluk travmalarında bugün ilişkilerde, öz değerde ve duygu düzenlemede zorlanma

Travmanın etkisi neden sürer?

Travmatik bir olay sırasında beyin hayatta kalmaya odaklanır ve yaşantı her zamanki gibi işlenip "geçmişe" yerleşemeyebilir. Bu nedenle küçük bir ses, koku ya da görüntü bile o anki korkuyu bugün yaşanıyormuş gibi canlandırabilir. Hatırlatıcılardan kaçınmak kısa vadede rahatlatır, ancak anının işlenmesini engeller. "Benim suçumdu", "hiçbir yer güvenli değil" gibi olay sonrası oluşan inançlar da belirtilerin sürmesine katkıda bulunur.

Çocuklukta yaşanan ve uzun süre devam eden zor deneyimler, tek bir olaydan farklı olarak kişinin kendilik algısını ve ilişki kurma biçimini derinden etkileyebilir. Bu kişiler bazen belirli bir anıdan söz etmekte zorlanır, ancak sürekli bir yetersizlik, utanç ya da kimseye güvenememe hissiyle yaşar. Bu etkiler de anlaşılabilir ve terapide üzerinde çalışılabilir.

Ne zaman destek almalı?

Olayın üzerinden bir ay geçmesine rağmen belirtiler azalmıyorsa, uykunuz, işiniz ya da ilişkileriniz etkileniyorsa, yaşadıklarınız sizi sürekli yoruyorsa destek almak iyi bir adım olabilir. Travma sonrası depresyon, yoğun kaygı ya da madde kullanımı da görülebilir; bu durumlarda psikiyatrik değerlendirme ve gerekirse ilaç tedavisi terapiyle birlikte yürütülebilir. Kendinize zarar verme düşünceleriniz varsa ya da şu anda güvende değilseniz lütfen hemen 112'yi arayın veya en yakın acil servise başvurun.

Terapide travmayla nasıl çalışıyoruz?

Travma çalışmasında ilk önceliğim kendinizi güvende hissetmeniz. Acele etmeden, önce yaşadıklarınızı ve bugün sizi nasıl etkilediğini anlıyor, zor anlarda kullanabileceğiniz sakinleşme ve duygu düzenleme becerileri üzerinde çalışıyoruz.

EMDR (Göz Hareketleriyle Duyarsızlaştırma ve Yeniden İşleme), Dünya Sağlık Örgütü tarafından da önerilen, travma için etkinliği araştırmalarla desteklenen bir yöntemdir. EMDR ile rahatsız edici anıların yeniden işlenmesine ve yükünün hafiflemesine yardımcı olmayı hedefliyoruz. Travma odaklı Bilişsel Davranışçı Terapi (BDT) ile olay sonrası oluşan suçluluk ve güvensizlik inançlarını ele alıyor, kaçınılan durumlara kademeli olarak yaklaşmayı çalışıyoruz. Uygun durumlarda Kabul ve Kararlılık Terapisi (ACT) de hayatınızı yeniden değerlerinize göre şekillendirmenize destek olabilir.

Travma çalışmasında hiçbir şeyi anlatmaya zorlanmazsınız. Ne kadarını, ne zaman paylaşacağınıza siz karar verirsiniz ve süreç boyunca her adımı birlikte planlarız.

Online seanslar

Seanslarımızı Google Meet üzerinden 45 dakika olarak online yapıyoruz. Kendi güvenli alanınızda görüşmek, bazı danışanlar için sürece başlamayı kolaylaştırır. Ücretsiz 10 dakikalık ön görüşmede ihtiyaçlarınızı birlikte konuşabiliriz.

Yazan: Sibel Tanrıverdi, Uzman Klinik Psikolog

Bu yazı bilgilendirme amaçlıdır; tanı ya da tedavi yerine geçmez. Kendinize veya başkasına zarar verme düşünceniz varsa 112'yi arayın ya da en yakın acil servise başvurun.