Ana sayfa / Yazılar

Yas süreci nedir? Kayıp sonrası yasla baş etme ve terapi

Yas, sevdiğimiz bir şeyi kaybettiğimizde verdiğimiz doğal ve insani bir tepkidir. Bu sayfada yasın nasıl yaşanabileceğini, ne zaman zorlaştığını ve terapinin bu süreçte nasıl eşlik edebileceğini anlatıyorum.

Yas nedir?

Yas, bir yakının ölümü başta olmak üzere önemli bir kayıp yaşadığımızda ortaya çıkan duygusal, düşünsel ve bedensel tepkilerin bütünüdür. Kayıp yalnızca ölüm değildir: Bir ilişkinin bitmesi, boşanma, işini kaybetmek, sağlığını kaybetmek ya da hayalini kurduğunuz bir geleceğin değişmesi de yas yaşatabilir. Yasın "doğru" bir yolu ya da kesin bir süresi yoktur; her insan kaybını kendine özgü biçimde yaşar.

Yasın sık görülen belirtileri

• Derin üzüntü, ağlama nöbetleri, özlem ve boşluk hissi
• Kaybın gerçekliğini kabul etmekte zorlanmak, şok ya da hissizlik
• Öfke, suçluluk ve "keşke" düşünceleri
• Uyku ve iştah değişiklikleri, yorgunluk, bedensel ağrılar
• Odaklanma güçlüğü, günlük işleri sürdürmekte zorlanmak
• Kaybedilen kişiyi hatırlatan yerlerden ya da konuşmalardan kaçınmak
• İnsanlardan uzaklaşmak, yasını kimseyle paylaşamamak

Yas neden zorlaşır?

Yas çoğu zaman zamanla yumuşar ve kişi kaybını hayatına yerleştirmenin bir yolunu bulur. Ancak bazı durumlar bu süreci zorlaştırabilir. Ani ya da travmatik bir ölüm, vedalaşma fırsatı bulamamak, cenazeye katılamamak, kaybedilen kişiyle çözülmemiş meseleler ya da yasın tek başına, destek almadan taşınması bunlardan bazılarıdır. "Güçlü durmalıyım", "Artık geçmiş olmalıydı" gibi düşünceler duyguların bastırılmasına neden olur. Bastırılan duygular ise kaybolmaz, çoğu zaman başka biçimlerde geri döner.

Yasın uzun süre aynı yoğunlukta devam etmesi, günlük hayatı belirgin şekilde kısıtlaması ve kişinin hayata yeniden bağlanamaması uzamış yas olarak değerlendirilebilir. Bu durumda profesyonel destek özellikle önemlidir. Kayıp yaşayan kişinin çevresindekilerin ne diyeceğini bilememesi ve konuyu açmaktan kaçınması da yasın sessizce, tek başına taşınmasına neden olabilir.

Ne zaman destek almalı?

Kayıp üzerinden uzun zaman geçmesine rağmen acınız hâlâ ilk günkü kadar yoğunsa, işinizi, ilişkilerinizi ya da kendinize bakımınızı sürdüremiyorsanız, yoğun suçluluk ya da öfke içinden çıkamıyorsanız destek almayı düşünebilirsiniz. Bunun için belirli bir süre beklemeniz de gerekmez; kaybın hemen ardından da konuşmaya ihtiyaç duyabilirsiniz.

Yasa bazen depresyon da eşlik edebilir ve bu durumda bir psikiyatrist değerlendirmesi ve gerekirse ilaç tedavisi gerekebilir; terapi bu tedaviyle birlikte yürütülebilir. Kendinize zarar verme düşünceleri yaşıyorsanız ya da kaybettiğiniz kişiye "kavuşmak" istediğinizi düşünüyorsanız, lütfen beklemeden 112'yi arayın ya da en yakın acil servise başvurun.

Terapi nasıl yardımcı olur?

Terapide amaç kaybınızı unutmanız değil; acınızla birlikte yaşamaya devam edebilmenizdir. Önce kaybınızı, kaybettiğiniz kişiyi ve yaşadıklarınızı anlatabileceğiniz güvenli bir alan oluşturuyoruz. Söylenemeyen vedalar ve yarım kalan duygular için de yer açıyoruz. Kaybettiğiniz kişiyle bağınızı yeni bir biçimde sürdürmenin yollarını birlikte arıyoruz.

Kabul ve Kararlılık Terapisi (ACT), acıyı yok saymadan onu taşıyabilmeyi ve kaybınıza rağmen sizin için değerli olan şeylere yeniden yönelmeyi destekler. Bilişsel Davranışçı Terapi (BDT) ile suçluluk ve "keşke" düşünceleri üzerinde çalışıyor, kaçındığınız anılara ve etkinliklere adım adım yaklaşıyoruz. Kayıp ani ya da travmatik koşullarda yaşandıysa ve zihninizde tekrar tekrar canlanan görüntüler varsa, EMDR bu anıların yarattığı yoğun sıkıntıyı azaltmak için kullanılabilen yaklaşımlardan biridir.

Online terapi

Seanslarımızı Google Meet üzerinden, 45 dakikalık online görüşmeler halinde yapıyoruz. Yas döneminde evden çıkmak bile zor gelebilir; online görüşmeler bu dönemde ulaşılabilir bir destek sunar. İsterseniz ücretsiz 10 dakikalık ön görüşmeyle başlayabilirsiniz.

Yazan: Sibel Tanrıverdi, Uzman Klinik Psikolog

Bu yazı bilgilendirme amaçlıdır; tanı ya da tedavi yerine geçmez. Kendinize veya başkasına zarar verme düşünceniz varsa 112'yi arayın ya da en yakın acil servise başvurun.